Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi (TOGÜ) Rektörü Prof. Dr. Fatih Yılmaz, projenin önemine dikkat çekerek bunun sıradan bir transkripsiyon çalışması olmadığını vurguladı. Üniversitelerin bulundukları kentin tarihsel ve kültürel mirasına sahip çıkma misyonu taşıdığını belirten Rektör Yılmaz, "Tokat Kadı Sicilleri, şehrimizin sosyal, ekonomik ve kültürel geçmişini ayrıntılarıyla ortaya koyan son derece kıymetli arşiv belgeleridir. Bu belgeleri günümüz alfabesine kazandırarak hem bilim dünyasına hem de Tokatlı hemşehrilerimize önemli bir kaynak sunmuş olacağız. Nihai hedefimiz, Tokat'ın zengin tarihsel hafızasını korumak ve onu gelecek nesillere sağlam bir şekilde aktarmaktır." dedi.
1772’den 1923’e Uzanan Tarihsel Hafıza
Proje kapsamında ele alınan 121 adet sicil defteri, 1772 yılından Cumhuriyet’in ilan edildiği 1923 yılına kadar uzanan, yaklaşık 150 yıllık kritik bir dönemi kapsıyor. Bu zaman aralığı, Osmanlı İmparatorluğu'nun modernleşme, değişim ve çözülme süreçlerinden geçtiği üç farklı yüzyıla ışık tutuyor. Bu sayede, Tokat'ın Osmanlı'nın son dönemlerindeki idari mekanizmaları, sosyal dokusundaki dönüşümler ve ekonomik yapısına dair çok boyutlu ve derinlemesine veriler ilk kez bu kapsamda erişilebilir hale gelecek. Proje, bu yönüyle sadece yerel tarih çalışmaları için değil; Osmanlı şehir tarihi, hukuk tarihi, sosyo-ekonomik tarih ve demografi gibi geniş akademik alanlarda çalışan araştırmacılar için vazgeçilmez bir birincil kaynak arşivi oluşturacak.
Tokat’ın İdari ve Sosyal Yapısı Kayıt Altında
Kadı sicilleri, Osmanlı hukuk sistemi ve yerel yönetiminin temelini oluşturan, resmi mahkeme kararlarını, hukuki işlemleri ve toplumsal hayatın en ince detaylarını barındıran benzersiz belgelerdir. Bu proje ile, Tokat'ın Osmanlı idaresi altındaki mahalle ve köy isimleri, idari taksimatı, vakıf sisteminin işleyişi ve bu vakıfların şehir hayatındaki rolü detaylı bir şekilde incelenecek. Aynı zamanda, kentteki sosyal ve dini kurumların (camiler, medreseler, tekkeler) ve sivil yapıların durumu sistematik olarak belgeler üzerinden ortaya konulacak. Belgelerde yer alan aile kayıtları, miras davaları ve Müslim-gayrimüslim topluluklar arasındaki ticari ve sosyal ilişkilerin analizi, Tokat'ın çok kültürlü ve katmanlı toplum yapısını anlamak için paha biçilmez fırsatlar sunacak.
Gündelik Yaşamın İzleri Günümüze Taşınıyor
Siciller, sadece resmiyeti değil, aynı zamanda Tokat sokaklarının, çarşılarının ve evlerinin gündelik yaşamına dair canlı izler taşır. Bu çerçevede proje, şehirde faaliyet gösteren esnaf loncalarını, zanaatkârları, üretim ve tüketim kalıplarını, ticaret ağlarını ve alışveriş kültürünü kayıtlar aracılığıyla yeniden canlandıracak. Tokat'a özgü üretilen, satılan ve tüketilen malların envanteri çıkarılacak; dönemin fiyat hareketleri, ticari anlaşmazlıkların çözüm yolları ve ekonomik sözleşmelerin içeriği mercek altına alınacak. Bu veriler, kentin ekonomik tarihine dair somut, karşılaştırılabilir ve istatistiki analizlere olanak tanıyacak nitelikte olup, bir şehrin ekonomik nabzının nasıl attığını gözler önüne serecek.
Bilim Dünyasına ve Tokat Meraklılarına Açık
Projenin tamamlanmasıyla birlikte, transkribe edilip dijitalleştirilen tüm belgeler, ulusal ve uluslararası araştırmacıların erişimine açık hale getirilecek. Tarihçiler, sosyologlar, hukuk tarihçileri, ilahiyatçılar, şehir plancıları, kültürel miras uzmanları ve lisansüstü öğrenciler bu zengin arşivden faydalanabilecek. Bunun ötesinde, Tokat'ın tarihine ve köklerine ilgi duyan tüm vatandaşlar, yerel tarih meraklıları ve sivil toplum kuruluşları da atalarının yaşamına, şehrin geçmişteki sosyal dokusuna doğrudan ulaşma imkânına kavuşacak. Bu durum, akademik bilginin toplumla buluşması ve yerel kimliğin güçlenmesi adına önemli bir adım teşkil ediyor.
Kısa Sürede Tamamlanması Hedefleniyor
Büyük bir emek, uzmanlık ve titizlik gerektiren bu kapsamlı transkripsiyon projesinin, yoğun bir çalışma temposuyla kısa bir sürede tamamlanması hedefleniyor. TOGÜ tarafından yürütülen bu girişim, Tokat'ın yüzyıllara dayanan tarihsel birikimini korumak, onu akademik dünyanın hizmetine sunmak ve gelecek kuşaklara aktarmak açısından stratejik ve çığır açıcı bir hamle olarak değerlendiriliyor. Nihayetinde bu çalışma, Tokat'ın unutulmaya yüz tutmuş kültürel mirasını, bilimsel metodoloji ile işleyerek hem akademide hem de toplumsal hafızada yeniden görünür ve erişilebilir kılmayı amaçlıyor.
