Yeni yılımız tüm insanlık alemine kutlu olsun. 2026 yılı barış, huzur, kardeşlik, demokratik bir düzende yaşamak dileklerimle bu yılın zorluklarını, acılarını, bir önceki yılın eksikliklerini birlik ve beraberlikle aşarız.
Bir yılı 12 ay, 365 gün 52 haftadır. Güneşin etrafında dünyamızın bir sefer dönmesine bir yıl (sene) diyoruz. Yaşadığımız yılı uğurlamak, yeni gelecek misafir yılı karşılamak için Aralık 31 akşamını kutlarız. Çekilen acılar, üzüntüler unutulsun, yeni yıla yeni umutlarla, eksikliklerimizi tamamlayıp mutlu olalım diyerek kutlarız. Güzel giysiler giyilir, güzel yemekler yapılır. Birlikte yenilir, içilir eğlenilir. Yıl başı kutlanır.
Türklerin Nardugan ve Ayaz Atası vardır. İslamiyet öncesi Türk inanışına göre 21 Aralık gecesi yılbaşı olarak kutlanır. Buna Nardugan bayramı denir. Bu gecede güneşin yeniden doğuşu kutlanır. Güneş berekettir, canlılara yaşam kaynağıdır. 21 Aralık en uzun gecedir. Nardugan; Nar=Güneş; dugan= doğan demektir. İyilik tanrısıyla, kötülük tanrısının gece boyunca savaştığına inanılır. Güneş doğduğunda iyilik tanrısı bu savaşı kazanır.
Abu hayat olduğuna inanılan ağaç akçam ağacı vardır. Çamın dalları yeşil, karlarla kaplı olduğundan ak çam ağacı denir. Yıl başı gecesi evlerin ortasında bir çam ağacı dalı bulunur. Bu ağacın altına tanrılarına küçük hediyeler konulur. Zevkli, renkli kurdaleler takarlar. Önemli bir isim de Ayaz Ata'dır. Soğuğun hanı, soğuk babası özellikle kimsesizlerin, yoksulların evlerini gezerek onları mutlu eder. Günümüzde Noel baba dedikleri uygulamayı yıllar önce Türkler uygulamıştır. Bu geleneği Avrupalılar alıp uygulamışlar. Kendi ürünleri gibi dünyaya tanıtıyorlar.
Nardugan Türklerde yeni yıl bayramıdır. Ayaz Ata bu bayramın simgesidir. Kuzey Türklerinde 21 Aralık'tan sonra ilk dolunayın çıktığı ilk gün yeni yılın ilk günüdür.
<< Türk kültüründeki Ayaz Ata geleneği, Hıristiyanlıktaki Noel baba, Ruslarda ki Det Maroz mitolojisiyle alakalı değil, eskiye dayanan mitolojik bir gelenektir. >> Prof. Dr. Salih Yılmaz Ankara Yıldırım Beyazıt üniversitesi.
Yıl başı Türklerde "Yıl döngüsü" olarak da nitelendirilen Nardugan Bayramıdır.
Doğu toplumlarında önemli kutlamalardan birisi Karanlık ve aydınlığın 3 günlük savaşı olarak bilinir. 22 Aralık günü gün ışığı başlayan, 24 Aralık Akşamına kadar süren yıl döngüsü kutlamasıdır. Bu kutlamalara göre en uzun gece sona erip, günler uzayacak, Güneş daha fazla görünecek. Güneşin fazla görünmesi insanlara bir hediyesidir.
Türkler Güneşe mitolojide "Nar" ismini vermişlerdir Türk atasözlerinde ki "Nar gibi yanıyor, Nar gibi kızardı" sözleri aslında Güneş gibi yanıyor, kızardı deniliyor. Aslında bu bayram Güneş'in doğuşu bayramıdır. Nardugan, Nartugan, Nardoğan da Türk toplumlarında söylenir.
Türkler 22 Aralık öncesinde bu bayrama hazırlık yaparlar. Evlerini, yaşadığı ortamı temiz tutar, her birey bayramlık elbiselerini giyerler. Çeşitli hediyeler hazırlanır, tanrı Ülgen'e sunulmak üzere... Yüksek tepedeki akçam ağacının altına dualar edilerek hediyeler bırakılır. Bölgenin en bilge, yaşlı kişisi görkemli elbisesiyle törene liderlik eder. Bu kişiye farklı adlar verilse de Ayaz Ata olarak söylenir. Ayaz Ata'ya torunu yaşında bir kız çocuğu yardımcısı olur. Eski yılla, yeni yılı temsilen. Kadınlar önceden bezler hazırlayarak tören sırasında akçam ağacına bağlanır. Bu gelenek İslamiyet'in kabulünden sonrada evliyalar, önemli insanların mezarlarının yakınındaki ağaçlara bezler bağlanır.
Anadolu'da Malatya, Erzincan, Tunceli, Sivas, Bingöl, Muş ve çevre illerde yeni yılı karşılanması olarak "Khal Kagan" kutlaması yapılmaktadır. Kutlamalar Aralık ayının son haftası Khal Khelk adı verilen ak saçlı, ak sakallı yaşlı bir adamın köy çocuklarıyla birlikte kapı, kapı dolaşarak hediye toplanması ile başlar. Hıristiyan dünyasındaki Noel baba benzeri bir durumdur. Hıristiyanlardaki Noel baba figürü yakın tarihte ortaya çıkmıştır.
Yörük türklerinde saya geleneği vardır. Miladi takvime göre zahmeri (erbain) 40 günlük bir süreç içerisinde gerçekleşmektedir. Bu süreç 21 Aralıkta başlayıp 31 Ocak'ta sona erdiği varsayılır. 1 şubat itibariyle eskilerin deyimiyle Zehmeri (Erbain) sona erer.
Bu geleneğe göre köy gençleri bir araya toplanarak içlerinden seçtikleri üç genci çoban, yamak seçerler. Çobanın yüzü kara boya ile boyanır. İki gence de gelin kıyafeti giydirilir. Çoban kılığındaki gence keçeden yapılma aba, kürk giydirilir. Takma sakal, bıyık takılır. Belindeki kuşağa çan, zil bağlanarak eline uzunca bir değnek verilir. Gelin kılığındaki gencin başına yazmadan bir örtü, uzun kollu entari giydirilir. Bir kaç delikanlıya da toplanacak yağ, bulgur koymak için heybe, torba, helki verilir. Köyün bir ucundan, öbür ucuna dolaşılır. Hep bir ağızdan türküler, maniler söylenir. Türklerde sayacı geleneği yıl döngüsünün kutlamasıdır. Kural bölgede ilk koyunun doğurmasıyla bu döngünün başladığına inanılması.
Ayaz Ata geleneği Türklerde özellikle Sibirya, Altay dağları çevresinde yaşayan Türklerde yaygın olarak kutlanmıştır. Kuzey Türkleri özellikle Şaman/Kamları kullanarak kış dönümünü kutlamışlardır. Şamanlar Türk geleneği olarak en bilge, tanrıya ulaşılması için başvurulan varlık olarak gördüğümüz Ayaz Ata olarak görevlendirilir.
Güney Türkleri olarak kabul edilen Oğuzlar'da bu gelenek daha çok Nevruz olarak kutlanmıştır. Kazak Abay Kunanbayev'in Ayaz Ata'ya yazdığı şiir; "Ay giyimli gövdeli; ak sakallı, / Kör ve sağır tanımaz diri canlı. / Üstü başı ak, kır, rengi soğuk / Bastığı yeri gıcırdatıp, gelip kaldı. / Nefesi tipi ayazla, kar. / İhtiyar baba; kış gelip hüzün saldı / Uçmaz kulağını ok gibi dimdik yapıp / Ayazla kızarıp parladı / Bulut gibi kaşları kapamış iki gözün / Başını silkse kar yağdırıp seni zorladı. -"
Kuzey Türkleri, İslamiyeti kabul ettikten sonra Ayaz Ata da kimsesizlere, yolda kalanlara, zorda kalanlara yardım eden evliya rolüne bürünmüştür. İslam inanç kültüründeki "Hızır" kimliğini İslam öncesi Türklerde Ayaz Ata üstlenmiştir. Eski Türk mitolojisinde yel (rüzgar) evreni döndüren, şekillendiren bir güçtür. Ayaz aslında yel sayesinde oluşur. Yeni yılınız kutlu, mutlu olsun. Yaşamımız demokrasi kardeşlik yolu olsun. Sevgi ile kalın Süleyman ERKAN 05-01-2026 Pazartesi Mordoğan-İzmir.
