Yazımızın bu bölümünde Taşhan’la ilgili bazı bilgilere ve Devlet Eski Bakanlarımızdan (1997-1999 yılları arasında Vakıflardan Sorumlu Devlet Bakan) Sayın Metin Gürdere’nin :” 20.Yüzyılda Tokat, Bir Şehrin ve İnsanlarının Hikâyesi “ adlı eserinden –rahmetli Sami Toker ve Belediye Başkanlarından Hüdai Sayıbaş’tan -alınan değerlendirmelere yer vereceğiz.
Taşhan ile farklı bir kaynağa da Ord. Prof. Dr. Ahmet Süheyl Ünver’in (1898-1986) İstanbul Süleymaniye Kütüphanesi Arşivinde 735 envanter numarayla kayıtlı bulunan 82 sayfadan oluşan Tokat Defterinde ulaşmaktayız.
1962 yılında (Mayıs ayı) Yılmaz Önge ile beraber Kayseri-Sivas- Tokat ve Amasya ‘yı kapsayan bir Orta Anadolu gezisine çıkan ÜNVER, Tokat’ta bulunan çok sayıda tarihi eserle ilgili bilgiler verir. Taşhan(Voyvoda Hanı) ile ilgili olarak:
“XVII. Asır mail-i indiham ( Bir binanın, eserin yıkılmaya-çökme ihtimaline- meyilli olduğunu gösterir statü. Valilik ve belediye tarafından bu açıdan hazırlanan rapor) diye vali ve belediye reisinin emriyle yüksek kurula haber vermeden içten yıkmağa başlamışlar.
Şehirde Vakıflar Genel Müdürlüğü Abide ve Yapı İşleri Dairesi Uzmanlarından Ali Saim Ülgen (1913-1963) ve Mimar Süleyman Bey müzedeler.
Voyvoda Hanın taşlarıyla vilayet ihata duvarı yapıyorlar. Yıkıcılıkta çok mahiriz. Burasını imar etmek dururken mahvetmişiz. Vali aynı zamanda belediye reisi görevini de yürütüyor. Dilediğini yapıyor. Mail-i indiham diye uydurmuşlar…”
ÜNVER’in yukarıda haklı olarak sitemle bahsettiği yönetici, 27 Mayıs 1960 Askeri İhtilali sonrası 1960-1963 yılları arasında vali ve belediye reisi , 1968-1971 yılları arasında da belediye reisi olarak görev yapan Hakkı Albayrakoğlu’dur.(1921-)
“Vakıflar Genel Müdürlüğü 2003- 2010 Restorasyonları Başbakanlık Vakıflar Genel Müdürlüğü Ankara 2011” basımı eserin II. cildinin 831. Sahifesinde Tokat Merkez Taşhan (Voyvoda Hanı) ile ilgili şu kayıtlar bulunmaktadır.
Mülkiyeti Doğan Bey Vakfı adına kayıtlıdır. Han 17.yüzyılın ilk yarısında inşa edilmiş, açık avlulu, iki katlı, büyük ölçekli bir yapıdır.
Kuzey ve doğu cephelerinde dışarı açılan dükkânlar yer almaktadır.
Han 2006 yılında onarılmış olup çarşı olarak işlev görmektedir.
Devlet Eski Bakanı, Tokat Milletvekili Metin Gürdere ’nin :”20.Yüzyılda Tokat, Bir Şehrin ve İnsanlarının Hikâyesi “ adlı eserinden Taşhan’la ilgili bir bölüm.
Sami Toker (1928-2020) :
“Yıl 1940
Babam Taşhan’da sebze komisyoncusu idi. Dolayısıyla Taşhan’ın o günkü işlevini iyi bilirim. Tek giriş ve çıkış kapısı vardı o zamanlar. Sonradan çıkış için Pazarcık tarafından bir kapı açıldı. Sebze haline taşındıktan sonra o kapı tekrar kapatıldı.
Girişten sonra sağdaki dükkânlar genellikle Tokat’ın bahçelerinden gelen sebze ve meyvelerin satıcılarına karşı ve sol taraftakiler de komşu illere özellikle Sivas’a gönderilen sebze ve meyvelerin alıcılarına ait iş yerleri idi. O tarafta ayrıca un depoları ve kahveci vardı.
Şimdiki havuzun girişe göre sağında ve solunda etrafı açık, üzeri kapalı iki satış yeri vardı. Sağdaki genellikle köylülerin getirdiği kavun, karpuz ve üzüm gibi ürünlerin satıldığı yerdi. Eskiden köylerden sebze gelmezdi. Çünkü kendilerine ancak yeterdi.
Belediye kantarının ve bekçi kulübesinin bulunduğu soldaki ise hububat cinsinden gıdanın satıldığı yerdi. Meydan Camii civarına buğday hali yapılıncaya kadar kullanıldı.
Bekçi kulübesinin hemen yanında yüksekçe bir yerde o günkü sebze ve meyve fiyatlarını bildirir rayiç levhası vardı. Rayiç fiyatını babam komisyoncuları gezerek tespit eder ve levhaya yazardı.
Yazın Taşhan sabah çok erken açılır, öğleye kadar satışlar biterdi. Salatalığı ve kabağı tane tane sattığımızı hatırlıyorum. Öğle yemeği yenir kimi esnaf sandalyede kimisi dükkân içinde uyuklardı.
Sabah namazı sırasında ben de Demirköprü civarındaki bağımızdan eşeğin terkisinde Taşhan’a gelirdim çoğu zaman. Niçin biliyor musunuz, yağlı yemek için, çocukluk işte.
Köylüler üzümü satar, boşalmış heylerini eşeklerine yükler, Kazova’daki köylerine dönerlerdi ikindiden sonra. Çoğu yirmi kilometre uzaktan gelir giderdi.”
Hüdai Sayıbaş (1938 - 2006)1984-1989 yılları arasında görev yapan Tokat Belediye Eski Başkanı:
“Taşhan’da sebze ve meyve komisyoncularından başka kasaplar da vardı. Kasaplar sadece Taşhan’ın içindeydi, başka yerde kasap yoktu. Bu kasap dükkânlarında bırakın buzdolabını teldolap bile yoktu.
Taşhan’ın kuzeye bakan dış tarafındaki dükkânlar belediye tarafından kasaplar için yenilendi. İçerideki kasaplar dışarı alındı. Her dükkâna teldolap yapılmıştı.
Dillere destan oldu bu dükkânlar ve teldolaplar. Millet görmeye, gezmeğe geliyordu. Ayrıca dükkânların tabanı ve duvarları mozaik kaplı, ön cephe komple vitrin, içinde el yıkama çeşmesi ve taban ve duvarları yıkamak için hortumlu çeşme yapılmıştı. Mozaikleri rahmetli Süreyya Bedestenlioğlu’nun babası Taşçı Mehmet Usta yaptı. Bu dükkânların taban ve duvar mozaikleri aynen durmakta”
NOT: Gelecek yazımızda yaptığımız görüşmeler ışığında Taşhan.
